logo
WIEDZA
Polska reklama i poligrafiaWIEDZA

Cytowanie na koszulkach a prawo cytatu

   24.03.2019, przeczytano 1005 razy
ilustracja
fot. Caroline Keyzor/freeimages.com

Krótkie wypowiedzi, cytaty lub hasła, które powstają spontanicznie przy okazji różnego rodzaju „afer” lub ważnych wydarzeń publicznych w błyskawicznym tempie zdobywają dużą popularność i stają się ozdobą koszulek, bluz lub innych części garderoby. I chociaż popularność tego typu haseł trwa często tylko krótką chwilę, jest to łakomy kąsek dla wielu przedsiębiorców i marketingowców. Nic zatem dziwnego, że regularnie dostajemy od Was pytania o legalność zamieszczania cytatów na częściach garderoby. Zatem wyjaśnijmy: czy umieszczanie fragmentów wypowiedzi osób trzecich na ubraniach jest zgodne z prawem? I jak cytaty na koszulkach mają się do prawa cytatu?


Artykuł pochodzi z portalu Signs.pl: https://www.signs.pl/cytowanie-na-koszulkach-a-prawo-cytatu,381780,artykul.html

POCZĄTKI KOSZULKOWEGO TRENDU NA CYTOWANIE

Cytaty na bawełnianych koszulkach to trend, który utrzymuje się w modzie już od dłuższego czasu. Kiedy narodził się trend na T-shirty ozdobione cytatami? Niektórzy uważają, że pierwsza koszulka z cytatem powstała w 1948 r. i była elementem kampanii prezydenckiej Thomasa Deweya (koszulka z napisem „Dew – it – with – Dewey” – tzw. pierwszy „T-shirt polityczny”). W Polsce boom na polityczne koszulki narodził się w okresie prezydentury Lecha Wałęsy. T-shirty z napisem: „Jestem za, a nawet przeciw” czy „Nie chcem, ale muszem” były hitem na początku lat 90. ubiegłego wieku.

Polityka to nie jedyna kopalnia koszulkowych cytatów. Inspiracją dla projektantów są również znane powiedzenia, cytaty z filmów, piosenek, a nawet słowne wpadki gwiazd.

Wiele osób pyta nas, jak cytaty na koszulkach mają się do prawa cytatu (oprócz oczywiście tego, że jedno i drugie dotyczy słownego przytoczenia fragmentu wypowiedzi innej osoby, czyli „cytatu”)? Czy umieszczanie fragmentów wypowiedzi osób trzecich na ubraniach (sprzedawanych potem np. na Allegro) jest zgodne z prawem? I co z prawami autorskimi do wypowiedzi osoby, która zmarła ponad 70 lat temu?

CYTATY NA KOSZULKACH A PRAWO CYTATU

Prawo cytatu to uzasadnione przepisami prawa wykorzystanie fragmentów dzieła innego twórcy. Jest to więc zgodne z prawem inkorporowanie „urywków utworów” lub całości „drobnych utworów” do nowego dzieła.

Wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym wyjaśnieniem, analizą krytyczną, nauczaniem lub prawami gatunku twórczości (art. 29 ust. 1 pr. aut.)

Każdy cytat musi być rozpoznawalny – musi być tak oznaczony, aby przeciętny odbiorca wiedział, kiedy zapoznaje się z utworem autora posługującego się cytatem, a kiedy z fragmentem cytowanym.

CZY PRAWO CYTATU POZWALA NA KOMERCYJNE WYKORZYSTANIE CYTATÓW?

Wśród przesłanek dozwolonego cytatu wymienionych w art. 29 pr. aut. nie ma zastrzeżenia mówiącego o tym, że cytat musi mieć wyłącznie charakter niekomercyjny. Nie oznacza to jednak, że komercyjne wykorzystanie cytatów mieści się w granicach prawa cytatu. Dlaczego?

Korzystanie z fragmentów cudzych dzieł jest dozwolone wyłącznie jeżeli korzystanie to następuje w utworze. Co to oznacza w przypadku koszulek, na których chciałbyś zamieścić cytat? Oznacza to, że koszulka (krój materiału) musi sama w sobie stanowić utwór w rozumieniu art. 1 pr. aut. (a wiec być wytworem działalności twórczej człowieka). Zwykły, bawełniany, klasyczny T-shirt niekoniecznie będzie uznany za utwór w rozumieniu prawa autorskiego. W związku z tym zamieszczenie na nim cytatu nie będzie rozumiane jako wykorzystanie prawa cytatu w oddzielnym utworze.

Wykorzystanie fragmentu cudzego dzieła będzie mieściło się w granicach prawa cytatu tylko wtedy, gdy takie użycie będzie uzasadnione jednym z poniższych celów:

  • wyjaśnienia,
  • analizy krytycznej,
  • nauczania,
  • tzw. „prawami gatunku twórczości”.

W przypadku wykorzystania cytatów na koszulkach trudno mówić, o spełnieniu powyższych przesłanek. Chyba że przyjmiemy, że ubranie jest nośnikiem utworu, które ma jakieś „przesłanie”, a umieszczony na nim cytat może istotnie to „przesłanie” wyjaśnić…

CYTATY NA KOSZULKACH – CO Z DOMENĄ PUBLICZNĄ?

70 lat od śmierci autora dzieła wygasają autorskie prawa majątkowe do dzieła. Autorskie prawa osobiste (w tym np. prawo do autorstwa czy prawo oznaczenia utworu imieniem i nazwiskiem twórcy) są prawami niezbywalnymi i nieograniczonymi czasowo. W praktyce oznacza to jedno – każde dzieło (również cytat, jeśli ma on znamiona oryginalności i indywidualności, a więc jest utworem w rozumieniu prawa autorskiego) musi być podpisany imieniem i nazwiskiem (pseudonimem) jego autora niezależnie od tego, czy utwór jest chroniony przez prawa autorskie, czy znajduje się już w domenie publicznej.

CYTATY NA KOSZULKACH A PRAWO CYTATU

Wykorzystywanie cytatów na koszulkach (i tekstyliach w ogóle) najczęściej nie będzie mieściło się w granicach prawa cytatu, o którym mówi art. 29 pr. aut.

Warto jednak zaznaczyć jeszcze jedną rzecz. Nie każda wypowiedź będzie chroniona przez prawo autorskie. Takie sformułowania jak „Baśka miała fajny biust”* czy „Ciemność, widzę ciemność”** nie zostały uznane za utwory w rozumieniu prawa autorskiego. Wykorzystywanie takich sformułowań czy krótkich fraz (niebędących utworami) jest dozwolone przez prawo ale tylko pod warunkiem, że nie będzie ono naruszało dóbr osobistych jego twórców.

Magdalena Miernik

Źródło: Lookreatywni

www.lookreatywni.pl

Dodatkowe informacje:

*wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 14 maja 2007 r. IACa 668/06
**wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 5 marca 2004 r., I ACa 35/04


avatar użytkownika
+ + + + + + +

Tekst opublikował użytkownik: lookreatywni.pl

(Lookreatywni.pl)

lookreatywni.pl o sobie:

Lookreatywni.pl: Doradztwo prawno-biznesowe dla branży kreatywnej i dla MŚP

Jesteśmy grupą prawników, którzy świadczą pomoc prawno-biznesową dla branży kreatywnej oraz edukują i inspirują przedsiębiorców do skutecznego wdrażania i komercjalizowania innowacyjnych rozwiązań. Na co dzień współpracujemy ze agencjami kreatywnymi i reklamowymi, studiami graficznymi, biurami architektonicznymi oraz firmami i przedsiębiorcami sektora kreatywnego. Prowadzimy szkolenia i wykłady, pokazujemy jak chronić i efektywnie korzystać z praw własności intelektualnej.

Więcej informacji o użytkowniku

REKLAMA

Komentarze

Zaloguj się i dodaj komentarz

Najnowsze w tym dziale

Jak reklama DOOH może pomóc w wyborze odpowiednich produktów FMCG?
Niezależnie od tego, gdzie znajduje się nośnik DOOH – w kawiarni,  sklepie spożywczym, czy na dworcu kolejowym, cyfrowa reklama zewnętrzna to jedna z najskuteczniejszych metod dotarcia do klientów znajdujących się poza domem. Co wpływa na sukces tego medium? Dlaczego warto inwestować w DOOH, również w branży FMCG?
Wybory 2019: jak wygrać, łącząc materiały drukowane i kreatywność
Materiały drukowane uchodzą za najbardziej prozaiczną część kampanii wyborczej. W rzeczywistości tegorocznej, wyjątkowo krótkiej kampanii wyborczej jest inaczej. Materiały wyborcze muszą być odpowiednio zaprojektowane, potrzebny jest też pomysł ich wykorzystania.
Katy Perry a sprawa polska
Dyskusję w mediach wzbudził niedawno* teledysk Katy Perry, w którym wokalistka wykorzystała wizerunek Stadionu Narodowego w Warszawie. Co prawda, na obiekt nałożono fikcyjną nazwę „Bingo's Bail Bond Stadium”, niemniej jednak ujęcie prezentowane na tle panoramy Warszawy nie budzi wątpliwości, że to właśnie stołeczna arena. Czy wokalistka miała prawo...
Jak marki skracają dystans z klientem?
"Aby połączyć się z konsultantem, naciśnij zero" - niedługo to zdanie będzie budzić równie silny przypływ nostalgii jak walkmany i kasety VHS. Niektórzy już wolą czatować z firmami zamiast wisieć na infolinii. Marki śledzące zmiany na rynku to rozumieją i szykują się na zmiany w komunikacji na linii biznes - klient.
Dynamiczny rynek e-commerce wymaga dużej elastyczności, a pojawiające się nowe zarówno potrzeby jak i problemy klientów wymagają szybkiej reakcji. W dzisiejszych czasach stworzenie dobrego produktu i pozostawienie go samemu sobie nie wystarcza do tego, by  dobrze się sprzedawał. Wraz z upływem czasu wymagania użytkowników wzrastają, dlatego istotnym elementem rozwoju serwisu...
 
Signs.pl - Polska Reklama i Poligrafia © 1997-2019 ICOSWszystkie prawa zastrzeżone. ISSN 2657-4764