logo
WIEDZA
Polska reklama i poligrafiaWIEDZA

Czy to plagiat? Utwór inspirowany a utwór zależny

   07.07.2014, przeczytano 9504 razy
ilustracjastrzałka
libelle_m.a.r.c.

W dzisiejszym zglobalizowanym świecie trudno wyobrazić sobie jakikolwiek przejaw twórczej działalności człowieka całkowicie pozbawiony odniesień do dzieł powstałych wcześniej. Dlatego też utwór inspirowany zaliczany jest do najczęściej spotykanych utworów tworzonych każdego dnia przez całą masę twórców na całym świecie. Zaraz obok utworu inspirowanego prawo autorskie wyróżnia utwór zależny, zwany również opracowaniem. To bliskie sąsiedztwo obu utworów powoduje w praktyce całą masę problemów. Okazuje się, że postawienie granicy pomiędzy utworem inspirowanym a zależnym jest zadaniem niezwykle trudnym. Dlaczego? Zaraz się dowiesz.


Artykuł pochodzi z portalu Signs.pl: https://www.signs.pl/czy-to-plagiat-utwor-inspirowany-a-utwor-zalezny,22112,artykul.html

Utwór inspirowany

Utwór inspirowany jest to utwór, który powstał pod wpływem psychologiczno-emocjonalnego odbioru cudzego dzieła, inspiracji dziełem innego twórcy. W procesie tworzenia utworu inspirowanego zaczerpnięty zostaje tylko wątek cudzego utworu. Utwór inspirowany jest samodzielnym dziełem, który posiada cechy indywidualnej twórczości artystycznej jego autora. Inspiracja drugim utworem stanowi tylko bodziec, pewien rodzaj natchnienia do realizacji własnego pomysłu.

istotą utworu inspirowanego jest zaczerpnięcie tylko wątku cudzego utworu [wyrok SN z 31 grudnia 1974 r., I CR 659/74]


Utwór inspirowany jest dziełem samodzielnym, niezależnym od żadnego innego utworu, a jego twórca dysponuje pełnią praw autorskich i może nim swobodnie rozporządzać. Najważniejszą cechą utworu inspirowanego jest jego samoistność. Wynika ona z faktu, że autor dzieła inspirowanego nie przejął twórczych elementów innego utworu (dlatego dzieło inspirowane nie zawiera elementów twórczych cudzego utworu), a jedynie elementy niechronione, np. charakterystyczne cechy określonego stylu.

wykorzystanie cudzego pomysłu, a nawet imion z cudzego utworu, przy oryginalnej treści nowego dzieła nie stanowi jeszcze opracowania cudzego utworu, ale własny oryginalny utwór


Podkreślenia wymaga fakt, że utwór inspirowany – chociaż zbliżony w wielu elementach do utworu zależnego – nie jest opracowaniem cudzego utworu (utworem zależnym).

Utwór zależny czyli opracowanie cudzego utworu

Czym natomiast jest utwór zależny? To nowy, samodzielny przedmiot prawa autorskiego, który jest jednocześnie zależny względem utworu pierwotnego. W czym objawia się owa zależność? Przede wszystkim w tym, że w utworze zależnym widoczny jest pewien zakres „twórczej ingerencji” w inny utwór. Utwór zależny powstaje poprzez przejęcie elementów o charakterze twórczym z utworu osoby trzeciej i inkorporowanie tych elementów do utworu zależnego – nowego dzieła w rozumieniu prawa autorskiego posiadającego własne cechy twórcze. Utwór zależny łączy w sobie elementy twórcze dwóch utworów:

  • utworu, który został opracowany (utworu pierwotnego),
  • utworu zależnego (nowego utworu, który powstał poprzez inkorporowanie elementów twórczych utworu pierwotnego).


O ile samo stworzenie utworu zależnego nie wymaga zgody twórcy utworu pierwotnego, o tyle jego rozporządzanie i korzystanie zależne jest już od zgody twórcy utworu macierzystego. Taka zgoda może być udzielona jako jednostronna czynność prawna bądź w formie umowy pomiędzy twórcą utworu pierwotnego a twórcą opracowania.

Utwór inspirowany vs utwór zależny

Dokonując oceny utworu inspirowanego i utworu zależnego należy przede wszystkim sprawdzić, czy oceniany utwór zawiera elementy twórcze cudzego dzieła. Często zdarza się przecież tak, że elementy zaczerpnięte z cudzego dzieła nie mają charakteru twórczego, są jedynie elementami pewnej koncepcji, określonego stylu.

Styl nie jest przedmiotem prawa autorskiego i nie podlega jego ochronie. W praktyce oznacza to, że utwór stworzony na podstawie jakiegoś określonego „stylu” (czyli zespołu cech pozwalających przyporządkować dzieło do określonej epoki, nurtu w kulturze lub twórcy) stanowi najczęściej samoistne dzieło inspirowane. Widoczne jest to szczególnie w branży modowej, gdzie nowatorskie kroje i fasony projektów prêt-à-porter są tworzone przez projektantów czerpiących inspirację z najróżniejszych źródeł (takich jak np. sztuka ludowa, architektura starożytna, postacie filmów science-fiction czy odniesienia do wyglądu roślin i zwierząt). Gdy inspiracją dla twórcy jest określony styl nie może być mowy o naruszeniu praw autorskich.

(…) utwór można określić jako inspirowany w momencie, gdy po twórczym przetworzeniu elementów dzieła pierwotnego, o charakterze utworu inspirowanego decydują jego własne, indywidualne elementy [wyrok SN z 23 czerwca 1972 r., I CR 104/72]

Utwór zależny a czas ochrony praw autorskich

Warto wiedzieć, że utwór zależny stworzony z „przekształcenia” utworu, który znajduje się już w domenie publicznej, chroniony jest „standardową” (trwającą 70 lat od dnia śmierci autora dzieła) ochroną prawnoautorską. Pamiętasz słynny obraz Marcela Duchampa „L.H.O.O.Q.” (znany jako „Mona Lisa z wąsami”)? O ile oryginalna „Mona Lisa” bez wątpienia znajduje się w domenie publicznej, o tyle przeróbka Duchampa wciąż objęta jest ochroną prawa autorskiego, która trwać będzie aż do 2039 roku (więcej o wariacjach na temat słynnego obrazu Leonardo da Vinci przeczytasz tutaj).

Trudne kryteria oceny

Właściwa kwalifikacja przedmiotu prawa autorskiego (utwór inspirowany czy może już opracowanie cudzego utworu?) przysparza wiele trudności nie tylko twórcom, ale również samym prawnikom. Nie ma jednego pewnego sposobu oceny, a każdy przypadek konfliktu pomiędzy utworem zależnym a utworem inspirowanym musi być rozpatrywany oddzielnie. Dokonując oceny należy za każdym razem sprawdzić, czy utwór zawiera – chronione przez prawo autorskie – elementy twórcze cudzego dzieła. Jeśli ich brak, najprawdopodobniej będziemy mieli do czynienia z utworem inspirowanym. [mm]

Magdalena Miernik

Aktualizacja 21.10.2014: W związku ze zmianą stanu prawnego w tekście artykułu naniesiono stosowne poprawki.

Źródło: Lookreatywni

www.lookreatywni.pl


avatar użytkownika
+ + + + + + +

Tekst opublikował użytkownik: lookreatywni.pl

(Lookreatywni.pl)

lookreatywni.pl o sobie:

Lookreatywni.pl: Doradztwo prawno-biznesowe dla branży kreatywnej i dla MŚP

Jesteśmy grupą prawników, którzy świadczą pomoc prawno-biznesową dla branży kreatywnej oraz edukują i inspirują przedsiębiorców do skutecznego wdrażania i komercjalizowania innowacyjnych rozwiązań. Na co dzień współpracujemy ze agencjami kreatywnymi i reklamowymi, studiami graficznymi, biurami architektonicznymi oraz firmami i przedsiębiorcami sektora kreatywnego. Prowadzimy szkolenia i wykłady, pokazujemy jak chronić i efektywnie korzystać z praw własności intelektualnej.

Więcej informacji o użytkowniku

Ilustracja na licencji CC BY SA 2.0

REKLAMA

Komentarze

Zaloguj się i dodaj komentarz

Najnowsze w tym dziale

Jak subskrypcyjny model biznesu zmienia rynek druku?
Zamiast posiadania – wypożyczenie i uzyskanie dostępu. Model, który od dawna znany jest głównie z branży szeroko pojętej rozrywki, staje się coraz bardziej popularny także w biznesie. ­– To dobry trend, bo wpisuje się również w zasady gospodarki obiegu zamkniętego – komentują eksperci Canon Polska.
Httpool z projektem na Black Friday
Httpool przygotowała projekt na okoliczność zbliżającego się tegorocznego Black Friday. Firma opracowała zbiór wytycznych dotyczących jak najbardziej efektywnego wykorzystania Twittera w działaniach marketingowych związanych z tym światowym dniem wielkich wyprzedaży i zakupowego szaleństwa.
Efektywna strategia sprzedaży oparta o narzędzia marketingu online
W ciągu ostatnich dwunastu miesięcy w sieci pojawiło się 257 milionów nowych użytkowników. To oznacza 257 mln potencjalnych klientów. Internet nie tylko udostępnił firmom nowe kanały sprzedaży, ale przede wszystkim umożliwił prowadzenie nowych form komunikowania z potencjalnymi klientami. Efektywna strategia sprzedaży oparta jest obecnie głównie o...
Jak wybrać ploter dla projektanta?
Ogromne ilości dokumentacji technicznej to problem każdego biura projektowego. Aby zdążyć z realizacją projektu w terminie, projektanci potrzebują dziś urządzeń, które wyręczą ich w zadaniach związanych z drukiem. Lafrentz Polska, jeden z liderów polskiej branży inżynieryjnej, postawił na ploter wielkoformatowy ColorWave 3500 od Canon.
Czy w planie strategicznym firm z sektora IT jest miejsce marketing online?
Jak pokazują dane firmy analitycznej Gartner, wartość światowego rynku IT w 2019 roku wynosiła ponad 2,4 bln dolarów. W latach 2012-19 rosła o 3,4% rocznie. A epidemia wcale nie spowolniła tego trendu. Sektor IT wciąż nie jest nasycony produktami i usługami, które wspierają pracę lub codzienne funkcjonowanie firm. Nie oznacza to jednak braku konkurencji w branży....
 
Signs.pl - Polska Reklama i Poligrafia © 1997-2021 ICOSWszystkie prawa zastrzeżone. ISSN 2657-4764